Deel 4: De hel van Potosi

De Cerro Rico torent uit boven de stad Potosi. Deze berg zat vroeger nokvol zilver en zorgde ervoor dat Potosi één van de rijkste, meest bevolkte en belangrijkste steden van Amerika werd met een bloeiende mijnersindustrie en helaas ook de daarbijhorende wrede slavernij-geschiedenis. Maar de voorraad zilver werd schaarser, mensen verhuisden en de stad werd armer... Ondanks dat blijft het kei-harde mijnwerkersleven hier voortbestaan. 80% van de mannen werken nu nog steeds in de ondenkbare barre omstandigheden van de mijnen. De eens zo bruisende stad Potosi lag er nu heel triestig bij...
Door de grote hoogte, 4070 m, is er hier 40% minder zuurstof in de lucht en dat voelden we meteen aan onze moeizame ademhaling. We wandelden hier dan ook héél traag de steile straten op en dan nog waren we snel buiten adem. Maar we hadden de indruk dat niet alleen fysieke inspanningen veel van ons vroegen ook beslissingen nemen ging een pak trager. Ook onze auto had het een beetje moeilijker hier op grote hoogte en uit de uitlaat kwam vaak zwarte rook. Daar is hij hier geen uitzondering op hoor, al die taxi's en minibusjes die je hier ziet rijden, zijn in een zwarte rookwolk gehuld. Als de mensen hier niet sterven aan een longziekte van het werk in de mijnen dan zal het wel van de vervuilde buitenlucht zijn waarvan de vele voertuigen de oorzaak zijn.
Het was héél moeilijk om een parkeerplekje in de straat te vinden voor de komende nacht dus we zochten een hotel met parkeerplaats. Omdat we ons allebei moe en zwaar voelden, werd het het eerste beste hotel dat parking had. Helaas waren de kleine kamertjes, héél vies en vochtig. Met de uitbater maakten we een deal zodat we in onze auto konden slapen op zijn parking maar wel de douche's en het toilet konden gebruiken. De volgende dag stond er in de namiddag een bezoek aan de mijnen op het programma. Er waren vele touroperatoren in Potosi met veel verschillende prijzen en de daarvan afhankelijke veiligheidsnormen. Wij kozen voor degene met die het meest werd aanbevolen, ' Koala Tour'. De drie andere toeristen die met ons zouden meegaan, hadden afgebeld wegens hoogteziekte. Jippie, dat betekende wij met zijn tweetjes alleen op toer gingen met een Engelstalige gids. Eerst moesten we ons omkleden: overall aan , helm met koplamp op ons hoofd en rubberen laarzen aan. Daarna gingen we naar de mijnersmarkt. Hier kochten we wat frisdrank, coca-bladeren én dynamiet als cadeautjes voor de mijnwerkers. Jawel, je kan hier op de markt gewoon dynamiet kopen en aangezien elke mijnwerker zijn eigen materiaal moet voorzien en dus ook zijn nodige dynamiet moet aankopen, kochten wij één staaf voor hen en één staaf voor ons.
Vervolgens reed het busje ons naar de raffinaderij. Daar haalden ze het zilver uit de stenen. Het was een erg primitief bedrijfje. Het geluid was oorverdovend maar geen enkele werkman droeg oorbeschermers. Hierna was het tijd voor het echte werk, we zouden een zilvermijn bezoeken die nog steeds open was. Dat betekent dat dit geen mijn is die voor de toeristen gemaakt is met de nodige veiligheidsmaatregelen, nee dit is een échte mijn waar échte mijnwerkers dag en nacht in werken voor een misselijkmakend laag loon. Een mijn met nauwe gangetjes, instortingsgevaar, gifitge gassen,... en wij betalen om dit te bezoeken!
Maar het was het geld méér dan waard. Dieter en ik kropen op handen en kniën door de donkere, vochtige, claustrofobische gangetjes, probeerden met het stofmasker de stinkende zwavellucht uit onze longen te houden, daalden helemaal af tot de vierde verdieping, zagen mannen en kinderen aan het werk met hamer en beitel al kauwend op hun coca-bladeren. Het was een onvergetelijke schokkende ervaring...vooral toen we onder ons een twee jongens van 14 jaar een karretje bomvol stenen zagen voorttrekken over het ijzeren spoor door de mijn, achter het gammele karretje strompelden nog eens twee jongens om de loodzware kar voort te duwen... zoiets kenden we alleen van de zwart-wit prentjes uit onze geschiedenisboek van de lagere school... We kregen de kans om met een mijnwerker van 33 jaar te babbelen. Hij zat in één van de vele zijgangetjes een gaatje in de wand te maken om er een dynamietstaaf in te kunnen stoppen zodat er meteen meer stenen in zijn draagzak zouden belanden. Hij vertelde ons dat hij één tot twee gaatjes per dag kan maken in de keiharde wand van de berg als hij snel doorwerkt en dit tot meer dan 8 uren lang. Zoals alle mijnwerkers leeft hij van coca-bladeren kauwen, frisdrank drinken of pure alcohol helpt ook wel om dit vreselijke werk aan te kunnen. Deze 33-jarige man had 5 kinderen maar was vastbesloten om dag en nacht te werken om hen naar school te kunnen laten gaan, hij wilde zijn kinderen in geen geval in de mijn laten werken. Dat was anders dan andere gezinnen waarin het de normaalste zaak van de wereld is om vader te helpen in de mijn. Ze hebben écht geen ander toekomstperspectief, werken hun hele leven in de mijn en weten dat ze de 50 jaar waarschijnlijk niet zullen halen. Onze gids was een ex-mijnwerker. Hij heeft de kans gezien om te ontsnappen maar gaat nu nog elke dag naar de mijn met een groepje toeristen. Wij dachten eerst dat we in de weg zouden lopen van de mijnwerkers en misschien boos aangekeken zouden worden maar het tegendeel is waar. Het toerisme zorgt ervoor dat de mijnwerkers die kleine cadeautjes krijgen zoals frisdrank, coca-bladeren en dynamiet. Hoe het precies zit met de verdeling van het geld, begrijpen we niet goed. Ze werken wel voor een company maar ze moeten al hun materiaal zelf voorzien, afhankelijk van hoeveel mineralen ze uit de stenen halen, krijgen ze geld. Dus helemaal geen vast loon en schandalig weinig. Een mijnwerker die al twintig jaar in de mijn werkt, 6 dagen op 7, én stenen kapt met veel zilver in verdient in een goede maand 300 euro waarmee hij zijn gezin van minstens 4 kinderen moet onderhouden en al zijn materiaal voor de mijn moet kopen...
Wij durven hier niet hardop zeggen dat wij op een 10 maanden huwelijksreis zijn....

Als afsluiter mochten we het dynamiet dat we voor ons zelf hadden gekocht, laten ontploffen. Allé, dat deed die gids wel hé, hij stak de lont aan dan mochten we even met deze bom op de foto en dan liep hij als een gek naar een veld buiten de mijn. Ik stond daar met ons fototoestel klaar om de ontploffing te fotograferen maar de knal was zo enorm hard dat ik vergeten ben op het knopje te duwen... Maar omdat de knal zo hard was, heb ik nog wel het zand dat omhoog stoof kunnen trekken.

Om te bekomen van het bezoek aan de zilvermijn en om de zwavelgeur af ons lijf te schrobben, boekten we een kamer in een leuk hotel mét private parking voor onze auto.
De dag erna bezochten we het museum waar vroeger de nationale munt werd geslagen.
Hier hoorden we van de gids dat er 's avonds een belangrijke voetbalmatch zou gespeeld worden in het nieuwe voetbalstadium van Potosi. Dat leek ons wel eens leuk om zo tussen de lokale bevolking naar de voetbal te kijken op 4000 meter hoogte!
In de namiddag namen we de taxi naar het stadion om reeds tickets te kopen van de match Potosi – Palmeras ( een Braziliaanse ploeg). Het was er toen al een drukke bedoening in de straten, eetstalletjes, popcornverkopers én vele ticketverkopers. Het is dan ook een Zuid-Amerikaanse Champions League match. We ontmoeten nog een toffe Tsjech en samen met hem zaten we 's avonds tussen de supporters van Potosi Real. Door de grote hoogte dachten we dat de spelers van Brazilië na enkele minuten wel pompaf zouden zijn maar ze waren technisch zo sterk dat Bolivië geen schijn van kans had. Het hele gebeuren rond het voetbalplein vond ik interessanter dan het spel zelf. Madammen met hun vele lagen dikke gekleurde rokken wrongen zich tussen de mensenmassa om uit de grote mand op hun hoofd zakjes snoepgoed te voorschijn te toveren. Kinderen speelden in het zand naast het grasplein hun eigen voetbalmatch en dat leek véél spannender te zijn dan het spel dat hun idolen aan het spelen waren. Kleine meisjes kropen tussen de tribunes en verkochten sigaretten per stuk. Het werd 0- 2 en de teleurstelling was groot bij de Bolivianen. Voor ons was het nog eens een leuke avond uit.

Vanuit Potosi reden we naar Oruro. Onderweg bleven we bij een beekje slapen. 's Morgensvroeg stonden er wel 30 ezels rond onze auto...zalig het platteland.
In Oruro wilden we eens een kijkje gaan nemen omdat we hier met Carnaval ook naartoe zouden komen. Dit is namelijk de tweede grootste Carnavalstad van Zuid-Amerika na Rio de Janeiro in Brazilië. Een slaapplaats vinden tijdens de week van carnaval plus een veilige plek voor de auto bleek na een tijdje zoeken onvindbaar ofwel onbetaalbaar. Nu bleven we nog slapen in een afgelegen straat aan het station en hadden we geen problemen maar met Carnaval zou het hier inmens druk zijn. Eén van de opdrachten van Vraai-gezellig (oud-leiding van de chiro) was een foto van Dieter & Kirsten als Braziliaanse danseressen. Omdat we niet meer in Brazilië zouden komen, dachten we dat we hier in de carnavalsstad wel zo een pakje zouden vinden. Het toeval wou dat ze net de kledij voor carnaval in een stoffig wijkje aan het presenteren waren. Overal zag je met de handgemaakte maskers, drakenkostuums en duivelpakken. Wij dus met hand en tand uitleggen dat we graag in zo een klein danseressen- pakje op de foto wilden. Uiteindelijk begreep een jong meisje wat die zotte toeristen wilden en ze zei dat we na de openingsuren maar eens moesten terugkomen.
Ondertussen relaxten wij op deze zaterdagnamiddag in een warm-waterbron even buiten de stad Oruro. Grappig was dat wij de enige blonde en blanke mensen waren in dit natuurlijke zwembad. We voelden ons net zo in een ' zoek-de-fout' afbeelding. Het water was zalig warm. In het ticket zat ook nog het gebruik van 'het bad' voor 30 minuten. Dieter en ik snapten eerst niet wat dit was maar het zat bij in de prijs dus vroegen we of we 'het bad' mochten gebruiken. Super tof was dit. Rondom het zwembad waren allemaal deuren met daarachter een ruimte waarin een stenen trap naar een groot vierkant stenen bad beneden leidde. Precies zoals een echt badhuis. De stop werd ingestoken en het warme water van de warmwaterbron vulde het grote bad. Zalig gewoon!

Terug in de stad gingen we meteen op zoek naar het meisje dat ons hopelijk verder kon helpen met onze opdracht. Ik kreeg meteen een héél klein minirokje mét rits in mijn handen. Verdorie, ik kreeg dat ding nog niet eens over mijn knieën. Dat verdomd lekkere eten hier ook!
De mensen zijn hier veel kleiner dan ons en ook de dames hun boezem is kleiner dus dat was even héél confronterend. Ik heb me dan toch in een pakje kunnen wurmen. Nu Dieter nog...het is hier echt onmogelijk om je als man in een kleedje te stoppen, ze vonden dit echt niet kunnen en wij wilden de mensen helemaal niet beledigen dus kreeg Dieter een stoer mannelijk masker, een lange broek en ook pluimen op zijn hoofd. Die pluimen wogen kei zwaar vandaar dat we er niet al te comfortabel op de foto staan. We hoopten echt dat deze foto goedgekeurd zou worden door de chiro-jury en we kunnen jullie al zeggen dat het inderdaad ook goedgekeurd is!

Zondag 7 februari, nog 8 dagen en dan zou onze auto niet meer in Bolivië mogen zijn tenzij wij een douane – kantoor vinden waar ze ons een verleng-stempel willen geven. Omdat we al die administratieve rompslomp beu waren, kozen we voor een andere optie. We steken gewoon even de grens met Chili over, blijven daar een paar dagen, komen terug in Bolivië en krijgen dan weer een toegangsstempel van 30 dagen...
Dus vanuit Oruro reden we naar de grens met Chili. De grensovergang verliep gelukkig vlot en zondagavond lagen we al te knorren aan een prachtig meer, Chungara, aan de voet van een met sneeuwbedekte vulkaan. Het nationale park Lauca dat we door moesten, is naar het schijnt één van de mooiste parken van Chili maar door het slechte weer konden we niet alles zien. De besneeuwde bergtoppen en meren op een hoogte van meer dan 4000 meter lieten we achter ons en daalden helemaal af naar 0 meter boven de zeespiegel. Maandagnamiddag kwamen we aan in Arica de meest noordelijke stad van Chili aan de kust. Een wereld van verschil! Hippe winkels en restaurants aan het strand, mensen in een jeansbroek in plaats van gekleurde rokken, lekker weertje, gezonde zeelucht, geen toeterende auto's....het gaf ons meteen een ontspannen gevoel.
De hele dinsdag hebben we op het strand in Arica gelegen, onze boeken uitgelezen en gefantaseerd over de komende maanden van onze reis. 's Avonds zijn we in een gezellige bar aan het strand een lekkere coctail gaan drinken.
Woensdagnamiddag namen we afscheid van dit tropische stadje en reden weer richting Bolivië.
In onze reisgids hadden we gelezen van een zoutmeer hier in de buurt waar vele flamingo's leven dus wij namen die lange onverharde weg daarnaar toe. Ok we hebben wel wat flamingo's gezien maar om eerlijk te zijn was dit zoutmeer de rit niet waard. Met de benzine die we nu nog in onze tank hadden, zouden we normaal gezien net de grens halen dus besloten we om een binnenweg naar de grensovergang te nemen. Eigenlijk heb je hier nooit veel keuze in de wegen die je neemt er is meestal één hoofdweg, verhard of onverhard, en dan af en toe nog een klein zandweggetje dat 'wie weet naar waar' leidt. Maar deze binnenweg stond aangegeven dus dachten we dat het geen probleem kon geven...totdat we in niemandsland aankwamen...we zaten ineens tussen de twee grensovergangen in! We moesten natuurlijk ons paspoort nog in Chili laten uitstempelen dus wij terug richting de grens met Chili. Amaai, daar verstonden ze natuurlijk niet dat we van richting Bolivië kwamen en dat we ons paspoort wilden UIT – stempelen. Ze wilden onze auto al doorzoeken want zoals jullie nu wel weten, is er in Chili strenge controle op de invoer van verse groenten en fruit. Nee, zeiden wij, wij gaan naar Bolivië we willen UIT Chili. Ppppfff na een tijdje snapten ze dan dat wij die binnenweg hadden genomen en dus in niemandsland waren uitgekomen.
In het reisboek lezen we dan dat Arica bekend staat om zijn drugssmokkel van Bolivië naar landen over de Oceaan, ja niet moeilijk als je gewoon de grens met Chili kan voorbij rijden via een binnenweg.
Terug in Bolivië worden we door serieus gewapende mannen tegengehouden voor een drugs-controle.... Geen paniek, die motoren uit het vorige verslag zijn al lang uit onze auto en ze hebben ook niets verstopt in de kofferbak ofzo.

Vrijdag 13 februari kwamen we aan in La Paz, de hoofdstad van Bolivië. Voor onze Valentijn boekten we een mountainbike rit over de meest gevaarlijke weg van de wereld, de Death Road!
Hoe ik, Kirsten, het hier toch nog levend van af bracht, kan je lezen in ons volgende verslag deel 5!


P.S. De foto's staan op http://dieterenkirsten.smugmug.com onder de gallerij: Bolivië, Potosi en Chili, Arica
én de foto's staan in volgorde!